Homeij Oisterwijk

Eeuwenoud vakmanschap

Messen en scharen, we maken dagelijks gebruik van deze elementaire tools: in de keuken, voor de uiterlijke verzorging, tijdens outdoor-activiteiten, bij knutselen en doe-het-zelven en....... on-the-job natuurlijk.

Niemand kan zonder messen en scharen. Al in het stenen tijdperk was dat zo. De mens maakte toen messen uit vuursteen, waarbij de scherpe kanten het lemmet vormden. Pas veel later werden ze van staal gemaakt. En pas rond 1600 kwam de eetvork uit het Verre Oosten naar Europa. Het eten-met-de-vingers was hier echter zo ingeburgerd, dat de vork pas in de 2e helft van de 18e eeuw gemeengoed werd.

Ook scharen kende men al in de Middeleeuwen. Bijna elk oudheidkundig museum heeft hiervan, evenals van messen, vaak prachtige exemplaren in de collectie.

Reeds in de 8e eeuw v.C. schreef Homeros over het smeden van staal. In feite kwam dit smeden in Europa echter pas in de 10e eeuw na C. op gang; tot toen werd het staal in het Oosten gekocht. De vaardigheid van het kunnen smeden van messen en scharen werd daarna eeuwenlang van vader op zoon overgedragen, meestal in het diepste geheim. Vaak werden aan messen (en zwaarden) immers bovennatuurlijke krachten toegeschreven. Denk maar eens aan de legende van koning Arthur en zijn magische zwaard "Excalibur".

Voor het behoud van de kennis zorgden later de messenmakersgilden. Pas na het opheffen van de gildeprivileges ontstonden in de 19e eeuw messen- en scharenfabrieken die het vakmanschap van de oude gilden overnamen. Dit verklaart waarom de productie nog steeds geconcentreerd is in de plaatsen-van-oudsher zoals Solingen, Thiers, Nogent, Albacete en Sheffield. Van recentere datum zijn vooral Zwitserland (Victorinox), Maniago (Italië) en de U.S.A. Daarnaast zijn er verschillende productiecentra ontstaan in het Verre Oosten (Taiwan, China en Pakistan), wat natuurlijk samenhangt met de lage loonkosten daar.

Hoewel de productie in de meeste fabrieken nu sterk geautomatiseerd verloopt zijn er evengoed nog veel werkplaatsen en fabriekjes waar gespecialiseerde vakmensen het oude ambacht in ere houden.